Zeynep Güneş, 14 Temmuz 2026, İzmir, Türkiye

YEŞİL BECERİLER: YARININ MESLEKLERİ NASIL YEŞİL OLACAK?

Dünyamız tehlike altında. İklim krizi ve sonuçlarıyla hiç olmadığı kadar karşı karşıya geldik. Kaynaklar tükeniyor veya kullanılmaz hâle geliyor. Kıtlık, susuzluk, göç ve afetler kapımızı çalmaya başladı. Eğer buna bir dur demezsek, kendimize yeni bir gezegen aramak zorunda kalacağız…

Dünya Bankası'nın tahminlerine göre 2050 yılına kadar yaklaşık 216 milyon insan, iklim değişikliği nedeniyle bulunduğu yeri terk etmek zorunda kalacaktır. Birleşmiş Milletler (BM) ve Dünya Su Konseyi (WWC) raporlarına göre 2000 yılında 7.300 m³ olan kişi başına düşen su miktarının 2025 yılında yaklaşık 4.800 m³'e düşeceği tahmin edilmiştir.

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan 2022 İklim Değişikliği Eylem Planı'nda vurgulandığı üzere, Türkiye'de artan nüfusun yeterli su kaynaklarına sahip olamayacağı belirtilmektedir. Devlet Su İşleri (DSİ) analizlerine göre, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı, 2026 yılında yaklaşık 1.300 m³¹ seviyesine kadar gerileyerek ülkemizi 'su stresi' altındaki ülkeler kategorisine sokmuştur. İklim krizi etkileri birlikte değerlendirildiğinde, bu miktarın yakın gelecekte 1.000 m³ sınırının altına düşeceği ve ülkemizin kronik su kıtlığı tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı öngörülebilir.

Son dönemde hazırlanan, Millî Eğitim Bakanlığı “2026-2030 İklim Değişikliği Eylem Planı'nı incelediğimizde² 2022 yılındaki ilk plana kıyasla “farkındalık odaklı” bir yaklaşım yerine, daha ölçülebilir, dönüşümü kapsayan, dijitalleşme ve krize dirençli daha bütüncül bir yaklaşım sergilediği dikkat çekmektedir.³

SORUNUN ÇÖZÜMÜ: EĞİTİM ve BİLİM

Tehlikenin farkında olan ülkeler, bu konuya çözüm bulmak amacıyla konferanslar düzenleyerek ve antlaşmalar imzalayarak çözüm arayışına girmişlerdir. Örneğin, 2015 yılında Paris İklim Anlaşması imzalanmıştır. Türkiye de bu antlaşmanın 195 taraf ülkesinden biridir. Bu antlaşmanın amacı bu yüzyılın sonuna kadar küresel ortalama sıcaklık artışını 2 derecenin, mümkünse 1,5 derecenin altında tutmaktır. Devletler bu hedefi sağlayabilmenin önemli basamaklarından birini EĞİTİM olarak gördükleri için eğitim sistemlerinde revizyonlara ve bilinçlendirme çalışmalarına yönelmişlerdir. Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı da bu hedefler kapsamında pek çok çalıştay ve kongre düzenleyip yeni projeler hakkında tartışmıştır.

Ortaya çıkan projelerden bazıları şunlardır: Sıfır Atık⁴- geri dönüşümü teşvik eden bir proje (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı); Yeşil Vatan⁵ (Millî Eğitim Bakanlığı) -iklim krizleriyle ve çevre kirliliğiyle ilgilenen bir proje; Su Verimliliği⁶ (Tarım ve Orman Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) iş birliğiyle)- Adından da anlaşılacağı üzere su kaynaklarının korunması amacıyla ortaya çıkarılan bir projedir. Kendi adıyla bulunan web sayfasında suyla ilgili kritik bilgilerden tutun da günlük harcadığımız ortalama su miktarlarına kadar hesaplama imkânı sunduğu için önemli bir proje olarak karşımıza çıkar. Son olarak, Yeşil Adım⁷ (Millî Eğitim Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı destekleriyle ve üniversiteler iş birliğiyle) Yeşil Vatan'a benzer şekilde, öğrencilerin doğayı koruması ve farkındalık kazanması amacıyla başlatılan bir başka projedir.

Mevcut projelerin amaçları övgüye değer olsa da uzun vadeli vizyonlarını tam anlamıyla gerçekleştirebilmek için ölçülebilir hedefler belirlenmelidir; geçmiş dönemlerde başlatılan bazı projelerin etkilerine ve gelişim süreçlerine dair kurumsal web sayfalarında yeterli ve ölçülebilir veriye ulaşılamamış olması, bu çalışmaların bizi toplum genelinde bir yaşam biçimine dönüşmediği sonucuna götürmektedir. Yakın dönemde uygulamaya konan projelerin de henüz olgunlaşma sürecine girmedikleri söylenebilir. Millî Eğitim Bakanlığı'nın 2026-2030 eylem planı kapsamında 'ölçülebilir' bir modele geçiş yapması, geçmiş projelerden elde edilen bu deneyimlerin sonucu olmalıdır. Diğer yanda, okullarda uygulanan bazı projeler için gerekli ders saatlerinin ve fiziki imkânların kısıtlı olması nedeniyle projelerden beklenen dönütleri almayı zorlaştıracağı öngörülebilir.

Bu sorunları çözmek için öncelikli olarak toplumun her kademesine eğitimler verilmelidir. Bu eğitimler örgün ve yaygın olarak planlanmalıdır. Çünkü okulda öğrenilen bilgilerin evde yaşam biçimine dönüşmesinin yolu ailenin de bu krizin farkında olup davranışlarını ona göre şekillendirmesinden geçer. Bu sebeple, Millî Eğitim Bakanlığı “2026-2030 İklim Değişikliği Eylem Planı'nda belirtildiği üzere, kapsamlı bir eğitim seferberliği başlatılmalı ve tüm kurumlarca desteklenmelidir.

Hedefimiz en kısa sürede maksimum sayıda kişiye ulaşmak olmalıdır. Bunun için yaygın kitle iletişim araçları kullanılmalıdır. Televizyon, sosyal medya ve her türlü reklam mecrasında bu konuya dair bilinçlendirme çalışmalarına yer verilmelidir. Halk eğitim merkezleri yoluyla her yaş grubuna yönelik yeşil beceri edindirme kursları açılmalıdır.

Mevcut eğitim programlarına tüm kademelerde sürdürülebilirlik ve yeşil gelecek konulu dersler eklenmelidir. Üniversitelerde ve mesleki liselerde temel meslek derslerinin yanında bu mesleği gerçekleştirirken iklim krizini engellemek adına yapabileceklerini öğrenecekleri ayrı bir ders eklenmelidir. Lise ve ortaokul müfredatına bu konunun sadece proje bazında kalmasını engelleyerek ayrı bir ders haline getirilmesi, ayrıca diğer derslerdeki konular ile de ilişkilendirilmesi sağlanmalıdır. İlkokul ve okul öncesinde ise doğru eğitim ortamları düzenlenerek öğrencilerin “sürdürülebilirliği” yaşayarak öğrenebilecekleri imkânlar sunulmalı ve yeşil beceriler yeni bir ders dalı haline getirilmelidir. Bu derslerde öğrenciler bitki yetiştirmeyi, kompostla gübre yapmayı, hatta imkân dahilinde biyogaz yöntemiyle enerji üretmeyi deneyimleyebilmeliler.

Bu bahsedilen değişimlerin sadece müfredatla sınırlı kalmayıp aynı zamanda okulun yapısının da sürdürülebilirliğe uygun olması gereklidir. Örnek olarak okul duvarlarının yalıtılması, ısıtılmada fosil yakıtlar yerine yeşil enerjilerden faydalanılması, okul bahçesinin sürdürülebilir tarıma uygun bir şekilde tasarlanması verilebilir.

Mesleki ve teknik liseler ile üniversitelerde geleceğe yönelik yeni meslek alanlarında⁸ eğitim verilmeye başlanılması da yeşil bir gelecek için hızlı ve gerekli bir adımdır.

Bu meslekler şöyle olabilir;

• İlk olarak Şehir Ekolojisi Mühendisliği ve Teknikerliği: Bu yeni meslek dalından şehir içindeki parklar, bahçeler, yeşil çatılar ve dikey bahçeler gibi yeşil altyapı projelerini tasarlamaları ve uygulamaları beklenir. Bu meslek alanı şehirlerimizi daha yaşanabilir kılmak amacıyla çalışır.
• Döngüsel ekonomi tasarım uzmanlarına geldiğimizde, temel amaçlarının (Stahel, 2019) al-kullan-at modelini değiştirerek kaynakları uzun süre kullanmayı hedeflemeleri gerektiği görülür. Bu sayede kaynakları uzun süre ekonomik döngüde tutan, atığı ve kirliliği en aza indiren sistemler kullanabiliriz.
• Geri dönüşüm sistemleri tasarımcılığı ise adından da anlaşılabileceği gibi maksimum verimi sağlayacak ve her ürünün geri dönüşümünü sağlayacak sistemler kurmak üzerine çalışmalar yapacaklardır.
• Sürdürülebilirlik analistleri şirketlerin çevresel, sosyal ve yönetişimsel etkilerini ölçen, analiz eden ve bu etkileri azaltarak daha sürdürülebilir bir iş modeli oluşturulmasına rehberlik eden profesyonellerdir. Temel amaçları, şirketin doğal kaynakları verimli kullanmasını sağlamak, karbon ayak izini düşürmek ve yasal uyumluluk raporlarını hazırlamaktır.
• Akıllı ekosistem mühendisi veya teknikeri yapay zekâ, nesnelerin interneti (IoT), sensör teknolojileri ve veri analitiği gibi modern teknolojileri kullanarak kendi kendine karar verebilen, çevreye uyum sağlayan ve optimize edilmiş karmaşık sistemler tasarlayan, geliştiren ve yöneten kişidir (Vassallo & McKinsey, 2025). Görevleri arasında akıllı sera kurulumları, akıllı enerji ağları veya otonom araçlar gibi sistemlerin yazılım ve donanım altyapısını oluşturmak yer alır.
• Doğadan ilham alarak tasarım yapmak, yani biyolojik mimikri (biyomimikri), her alanda kullanılabilecek bir tasarım dalıdır. Bu alanla birlikte doğadaki canlıların yapıları ve özelliklerinin taklit edilmesiyle ürünlerin en iyi versiyonlarına ulaşmaları sağlanır. Örneğin, Japonya'da saatte 300 km hızla giren ve tünellerden çıkarken şiddetli ses patlamalarına yol açan Shinkansen mermi trenlerinin tasarımı, suya dalarken hiç ses çıkarmayan yalıçapkını kuşunun gagasından ilham alınarak yapılmıştır.⁹
• Son önerimiz ise enerji mühendislerinin daha çok yeşil enerjilere yönelmeleri üzerinedir. Bu mühendisler veya teknikerler hem enerji üretim kaynaklarının kullanılması gereken miktarların ayarlanması için hem de bu mühendislerden beklenen yeni bir enerji elde etme yöntemi bulmaları ve bu yöntemin ev, okul vb. alanlara ulaşabilecek boyutta ve maliyette olması için önemlilerdir. Yani üstlerine büyük sorumluluk düşmektedir.

Sonuç olarak: Bu dünya hepimizin ortak mirası; bu mirasa sahip çıkmak doğru bir eğitimle mümkündür!

---

Bizi takip edin — YouthGreen 5.0

• Instagram
• X (Twitter)
• Facebook
• YouTube
• LinkedIn